54th UP National Writers Workshop


Leave a comment

Summary: May 15, 2015

Eliza Victoria

Si Charlson Ong ang nagpakilala kay Eliza Victoria. Si Victoria ay published author, pinakahuli sa mga nagawang libro sa ngayon ay ang “Dwellers” (2014). Nagwagi na rin siya sa Carlos Palanca Memorial Awards for Literature. Speculative fiction ang isa sa pokus ni Victoria. Sa pagpapakilala ni Ong, sa kanya’y speculative fiction ang paraan ng mga manunulat na ipaliwanag ang mga inhustisya sa kanyang mundo.

Si Victoria ay naimpluwensyahan ng maraming bagay na hindi agad-agad masasabing literary—mga kuwentong multo sa UP, Halloween stories sa Magandang Gabi Bayan, kuwentong kulam mula sa mga kamag-anak. Mahilig siyang magbasa, at noong bata siya’y binabasa niya ang mga kuwento para sa plot nito, at pangalawa na lamang ang tauhan o wika. Impluwensyal sa kanya ang kuwentong “The Lottery” ni Shirley Jackson.

Sa proyekto niyang “Nightfall,” isang kuwentong bahagi ng nakaplanong koleksyon ng mga kuwento, napag-usapan ang mga sumusunod na punto.

1. Ang siyudad bilang imahen sa hinaharap—maaaring tingnan ang siyudad bilang sabay na nakakapagpalaya at nakakasakal (Armida Azada). Hindi na ito bago dahil ganito rin ang thesis ng mga manunulat tulad nina Edgardo Reyes at Amor Datuinginoo (Luna Sicat Cleto). Interesado mga nasa palihan kung paano dapat sipatin ang nabuong lungsodsa hinaharap. Sa isang banda, hinahanapan ito ng Filipino-ness (Azada, Will Ortiz, Vim Nadera, Resty Cena), hinahanapan din ng pagtingin ng lampas sa mga building at sa mga young urban professional na tauhang nabuo ni Victoria, mga tauhang basa kuyumad ng lungsod (Cleto). Pinuna ang kabagalan o pagkaatras ng teknolohiya (Eugene Evasco) at pananatili ng mga pangkasalukuyang problema (Cena) na nakakasira sa paniniwala sa ilusyon ng hinaharap. Sa kabilang banda, baka ito nga ang gustong ipakita ng proyekto, na kahit abante na ang teknolohiya sa ibang mga bansa ay atrasado pa rin ang sa Pilipinas. Kung hahanapan ito ng pagsabay sa teknolohiya, baka ibang kuwento na ang hinahanap (Virgilio Almario).
2. Naratibo bilang nobela o maikling prosa—pinagtalunan kung paano titingnan ang “lapot” sa naratibo. Sa iba, indikasyon ito na baka hindi sapat ang anyo ng maikling kuwento para isiwalat ang dapat isiwalat (Evasco), na sa kabilang banda ay demonstrasyon lang din ng mundong kinikritika ng proyekto (Nadera). Kung kuwento ito, may mga tindig na dapat ay kaya nitong mamuhay nang mag-isa, habang ang iba’y kinilala na dahil bahagi ito ng mas malaking koleksyon, maaaring sapat nang dito ito sa ganitong frame tingnan—na masasagot ng ibang salaysay ang mga limitasyon ng isa. Short story, by definition, is limited (Cristina Pantoja Hidalgo), at sa pagpapaliwanag ni Victoria, ang limitasyong ito ang naging dahilan sa pagpili ni Victoria sa mga tiyak na point of attack sa kuwento. May panawagan na kahit may mga limitasyon at may pokus, hindi rin masamang magbigay ng pahiwatig sa pag-iral ng mga tauhang nasa mga anino at lamat (Cleto).
3. Ang Pilipinong siyudad sa hinaharap—sa pangkalahatan, nagtugma ang pagbasang may tangka itong proyekto na ilarawan ang siyudad bilang isang seemingly well-oiled machinery na kinakalawang pala sa loob (Cleto). Sa paglalarawan sa espasyo, may mga mungkahing iaayos pa ito para makita ang tulak sa pagbuo ng mundo (halimbawa: Si George Orwell, na ayon kay Cleto ay bumuo ng 1984 bilang reaksyon sa totalitarian rule noon). Paano ba nabubuhay ang Pilipino sa isang dystopian Filipino future? Katulad ba siya ng sipat ni Azada sa Pilipino sa Hong Kong, na lubog sa mga tore at mataas na building at maingay, hindi aktibong kalahok sa ingay at tayog kundi pasibong tagapakinig at taganood lamang? Ano na ang Pilipinas pagkatapos nitong yugto ng globalisasyon (Jun Cruz Reyes)? Sa isang banda, sa kasalukuyang disenyo ng proyekto, ang Western na basa dito ay maaaring marketable sa international na audience (Segundo Matias, Jr.); sa kabilang banda, inialok kay Victoria ang oryentasyon sa proyekto sa usapin ng ano ba ang maiaambag nito sa Panitikan ng Pilipinas sa kasalukuyan (Nadera).

Kinilala ni Victoria ang pagiging manipis pa ng kanyang binuong mundo sa kanyang proyekto. Kay Victoria, “this project is an extrapolation/exaggeration of what is happening now.”

Gutierrez M. Mangansakan II

Ipinakilala ni Cristina Pantoja Hidalgo si Gutierrez M. Mangansakan II. Ipinakilala rin ni Hildago ang ideya ng Creative Non-fiction, na isang label na lumitaw noong 1920s at may malawak na spectrum ng mga akda—literary journalism, memoir, essay, at iba pa.

Bilang journalist, naging tutok ng pagsusulat ni Mangansakan ang pagsusulat tungkol sa peace and development efforts sa Mindanao. Naging mahalina ang paglipat mula sa journalistic na identidad patungo sa fluidity ng personal essay dahil kung ikukumpara ang huli sa una, lalabas na mas matigas ang “rigid formality” ng journalism.

Sa presentasyon ni Mangansakan, ihinaharap niya ang pagbabalanse o/at pakikipagtunggali niya sa tatlong identidad na tinatangka niyang isulat—ang identidad bilang Moro/Muslim-Filipino, ang identidad ng feudal lord at bahagi ng nobilidad, ang queer identity o pagiging bakla.

Sa poetika, bukod sa paglalaro sa tatlong identidad, ang nakikitang lakas ni Mangansakan sa sarili niyang panulat ay ang self-deprecating approach niya.

Sa pag-uusap sa proyekto ni Mangansakan, ihinarap ang mga sumusunod na punto:

1. Ang Creative Non-fiction bilang usapin ng paksa at craft. Hinikayat ni Hidalgo ang lahat na pansinin ang proyekto ni Mangansakan sa usapin ng paano niya ito binuo, bukod sa pagtimbang sa pinapaksa at pagproseso ng paksa. Sa obserbasyon ni Hidalgo, kapag pinag-uusapan ang CNF, madalas na nakukulong ito sa usapin ng pagiging matapat o interesting ng paksa, at hindi na napupuna ang anyo sa pagtatawid. Naging ebidensya ang mismong workshop, dahil kalakhan ng komento ay papunta sa usapin ng katapatan ni Mangansakan sa paksa niya, at bihira sa kanyang crafting ng akda.
2. Ang tunggalian at pagpapalago ng tatlong identidad. Para kay Virgilio Almario, bago ang pagkataong binubuo ni Mangansakan. Disarming para kay Hidalgo ang candid na pag-amin ni Mangansakan ng kanyang sarili lalo sa usapin ng kultura ng pagiging nobilidad sa isang Morong lugar. Kay Mangansakan, lumaki siya sa isang kultura na ginagawang natural ang pagpatay, at kasabay nito’y lumalaban sa ekspektasyon ng kanyang ina na lumihis siya sa pagdodoktor. Minsan na ring natanong ng kanyang tatay ang career choices ni Mangansakan, na nagtrabaho rin bilang manunulat para sa isang Amerikanong ahensya. Kay Mangansakan, ang pagsisilbi sa dayuhang kumpanya ay isang pagtatangkang unawain ang mekanismo ng dominanteng ahensya, na nakalinya din sa kabuuang poetika ni Mangansakan, ang unawain ang sarili, kilalanin na may tatlong kahon at taglay niya ang katangian ng lahat ng kahong ito bagaman hindi siya lubusang nakakapasok sa kahit isa dahil nagkokontrahan din ang mga ito.
3. Ang pagpapatuloy sa tatlong identidad—sa kabuuan ng palihan, hinahamon at tinatanong si Mangansakan sa hangganan ng kanyang mga pagsasalaysay ng identidad, kung saan natatapos ang isa at kalian mag-uumpisa ang isa pa. Tanong din kung hanggang saan kayang itulak at ipagpatuloy ni Mangansakan ang kanyang mga naratibo. May mga pagbasa na pinipiling bawasan ni Mangansakan ang dramatisasyon sa mga alaala, na isa ring punang craft-related (Luna Sicat Cleto, Jun Cruz Reyes, Hidalgo). Kay Mangansakan, ang lahat ng isinusulat niya ay pagbabahagi ng sarili. Ang CNF sa kanya ay kanibalismo ng sarili, kaya kahit malaking mga paksa gaya ng Morong identidad ay hindi niya nakikita bilang problema. Kinilala niyang may mga linyang hindi siya handang lampasan, gaya ng pagtatanong sa mga naitaguyod nang matandang kaalaman sa Maguindanao. Sa kanya, hindi ito suliranin at usapin din ng paglilimita ayon sa pangangailangan. Hindiniya nakikitang lumangoy sa ibang kumplikasyon lalo’t hindi naman niya maibabalik sa sariling pag-iral at pag-unawa sa binabalanseng identidad.
4. Ang exotic at pagsasalin—naging tanong din para kay Mangansakan kung ano ang papel ng pagsasalin sa kanyang proyekto, lalo’t ang isa niyang libro ay may Maguindanaon na orihinal na isinalin sa Ingles. Hula ni Reyes, pulitikal at ekonomiko ang paliwanag. May tindig ang kanluraning kultura na mas mataas ang Ingles nila kesa Ingles ng isang Pilipino, bukod pa sa usapin ng pag-market ay mabili ang may pakiramdam ng pagka-exotic. Kinumpirma ito ni Mangansakan at sinabing “kinuntsaba” pa nga siya ng publisher—nagsimula ang libro niya sa Ingles at nag-back translate siya sa Maguindanaon bilang kahilingan/kahingian ng translator editors.

Sa pagpapasalamat, nanawagan si Mangansakan na sana’y ang pagpapabasa at kritika ng mga akda ay maging isang continuing engagement.

Rhoderick V. Nuncio
Bago ipakilala ni Virgilio Almario si Rhod Nuncio, nanawagan siya sa mga kasama sa palihan na maging cautious sa pagsipat sa proyekto, na suriin ang mga detalye katulad ng pagsipat nila sa proyekto ni Eliza Victoria. Parehong may direksyong Sci-fi ang dalawa.

Ipinakilala ni Almario si Nuncio bilang Vice Dean ng College of Liberal Arts sa De La Salle University. Sa nobelang “Logos” ni Nuncio, may paunang tala si Almario na ang proyekto’y napakaambisyoso at inimbitahan ang mga kasama na tingnan kung ang ambisyon ay mababakas bilang realisasyon sa ipinakitang manuskrito.

Ang identipikasyon ni Nuncio sa kanyang sarili ay bilang hindi kabahagi ng literati, at isang “nag-iisang manunulat” na hindi lubog sa mga organisasyong pangmanunulat at hindi rin lumalahok sa mga palihan para sa malikhaing pagsulat. May hilig na siya sa mga palabas na gumagamit ng agham at pantasya bilang device/motif sa mga salaysay, at sa kanyang proyekto, gusto niyang gamitin ang pananaw kaugnay ng time travel na nakaangkla sa memorya.

Sa pag-uusap sa akda ni Nuncio, naiharap ang mga sumusunod na punto:

1. Pagpapahirap vs pagpapaligaya ng mambabasa—base sa proposal ni Nuncio at sa unang tatlong bahagi ng nobela, naging concern ng mga nagbasa ang pagbabalanse ng mga elemento ng agham sa accessibility nito sa mambabasa. May hinahanap na sarap at pagkamakasining ang nagbabasa (Charlie Veric). Muling ibinabalik ang tanong na para saan ang paggami t ng napakaraming impormasyon. Una itong naiharap sa poetika at proyekto ni Resty Cena. Mula kay Cena na mga talang pangkasaysayan ang ginamit, kay Nuncio naman ay mga scientific treatise na kailangan pang isalin. Para saan ang napakaraming bulto ng impormasyon at paano nito mapapausad ang iniisip ng manunulat na ambag niya sa kasaysayang pampanitikan ng bansa (Cristina Pantoja Hidalgo). Structure ang hinahanap ng iba (Jun Cruz Reyes, Luna Sicat Cleto, Segundo Matias). Ano ang koneksyon ng unang bahaging malatelenobela sa proposal na Sci-Fi ito? Kahit may ganitong paghahanap, kinilala na hindi pa buo ang proyekto, nasa antas pa lang ng pagsusulat at pagbuno, kaya baka mag-iba ang ekspektasyon sa resulta (Reyes, Almario).
2. Ang “Science” sa “Science Fiction.” Nagmungkahi ang mga kasama sa palihan tungkol sa paano pakikinisin ang gamit ng agham sa proyekto. May mungkahi sa paggamit ng teorya sa wormholes (Cena), at may kritika sa ideya ni Nuncio na ang pagbagtas sa panahon ay sa loob lamang ng isip. Baka magmukhang pantasya (Cena). Pero intensyon naman ni Nuncio na paghaluin ang mga elemento ng pantasya at agham, na nakilala naman at hinangaan ng mga kasama sa palihan (Eliza Victoria, Kristoffer Brugada). Natukoy ding problema ang hirap sa pagbuo ng isang hinaharap—ano ang magiging klima, ano ang gawi ng mga tao, ano na ang mga dominanteng istruktura, ano ang wika (Eugene Evasco, Armida Azada). Kung pagbabalik sa kasaysayan, mas madali ang taktika dahil tapos na ito, may mga nakahanda nang detalye na maaaring paglaruan (Reyes). May ilang sinasabing hindi kailangang masyadong pagkaabalahan ang pisikal na mundo, pagkat sa isip lang nangyayari ang time-travel/quasi time-travel. Ang 33333333333++ years sa nobela ay nakakataranta sa unang basa, pero sa basa ng iba ay feasible—may mga makinang kayang gumawa ng calculations at projections nang lampas sa kaya ng tao, may mga nagsasabing maraming uniberso sa loob ng utak (Jack Alvarez). Maaari ang time-travel sa loob ng isip, pero muli, ang hinahanap ay ang integrasyon nito sa kuwento.
3. Pagsasateorya bago ang aplikasyon, o baliktad—sa paghahanap ng pagkamakasining/sarap, naiharap sa palihan na ang proseso ni Nuncio ay nauuna ang aktuwal na pagsusulat bago hanapan ito ng kritika. Hindi ito nangangahulugan na walang pananaliksik at paghahanda. Napakarami base sa naging presentasyon, pero ang lahat ng paghahanda ay nasa antas ng paano ito ikakabit sa konseptong nasa utak. Hindi pa ito agarang ine-extend sa usapin ng paano ba ito babasahim, may babasa ba, may mababagot ba. Malay din si Nuncio na kahit nakikitang problematiko pa sa ngayon ang proyekto, hindi niya isusuko ang Sci-Fi bilang genre sa kanyang isinusulat. Naniniwala siyang kailangan ng kabataang mambabasa ng opsyon/alternatibo sa mga akdang pwede nilang basahin.

Sa kanyang pasasalamat, kinilala ni Nuncio ang pangangailangan ng manunulat na tulad niya ng paghugot mula sa pagsusulat, kailangang ma-uproot para mabasa ng iba, makahinto sandali para matingnan kung paano pagyayamanin ang mga isinusulat.


Leave a comment

Poetics: Rhoderick Nuncio

DSC_5579

DSC_5580

DSC_5593

KUNG ANG ISIP AY ISANG NOBELA

 

Pasakalye muna

Hayaan ninyo akong magkuwento, simulan sa tagpo na mararating ng aking alaala kung bakit ako nagsusulat ng malikhaing akda. Kumpara sa iba’y papasibol pa lamang akong manunulat, ang edad ko’y kandidato na sa mid-life crisis o kung anuman yun subalit masasabi kong hindi pa mid-career ang estado ko bilang manunulat. Kasama ako sa ilang nangahas lamang na magsulat ng nais nilang sulatin, mag-ambag ng kuwentong maaaring iilan o walang babasa at mangarap na sana’y maging manunulat din sa hinaharap. Alam natin kung anong klaseng manunulat ang tinutukoy ko rito—manunulat na may basbas, siyang papasok sa sirkulo ng kapwa-manunulat na pinagtitibay ng akademya bilang institusyon at institusyong kultural na isang saray ng ating lipunan at siyang tagalikha na papasok sa komunidad ng likhang-sining sa mundo ng literati. Dati-rati’y wala akong pakialam kung may babasa o wala, kung in ako o out, kung may basbas o wala. Gayunman, napagtanto ko na may kakabit na identidad—nagsosolong katauhan—ang anumang likha ng manunulat. Mapapansin at mapapansin din ang akda ng nagsosolong manunulat dahil bukod sa kanya, nariyan ang mambabasa. Sila ang nagsabi sa akin na bakit di ka sumali? Hanggang nagkita kami ng hinahangaan kong nobelistang si Jun Cruz Reyes sa isang lunsad-aklat sa PUP at doon na nagsimula ang pagsali ko sa workshop. Masaya ako’t nagpapasalamat na kasama ko kayo. Isa itong panibagong paglalakbay—isang kapana-panabik na adbentyur ng aking buhay.

Balik ako sa kuwento ng simula.

 

Ang mundo kong biswal ang simula ng pagsulat

Magsusulat lang ako nang magsusulat, sabi ko lagi sa aking sarili. Hindi ko maalala kung kailan ako natutong magsulat ng malikhaing akda dahil naunang tumatak sa isip ko ang pagguhit. Mahilig akong gumuhit ng kung ano-ano hanggang mapansin iyon ng aking mga kaklase at guro sa elementarya at doon ako niyakag na sumali sa paligsahan sa tabi-tabi. Nanalo naman ako ng isang malaking trophy at mangilan-ngilang medalya hanggang hayskul. Hindi man ako tiyak kung kailan subalit alam ko kung ano ang dahilan kung bakit ako nahalinang magsulat. Iyon ay dahil sa kamangha-manghang mundo ng palabas. Mahilig akong manood ng telebisyon. Paborito ko ang cartoons na napapanood ko noon sa channel 9 at 13 tulad ng Justice League, Voltron (Lions), Voltes V, Dungeons & Dragons, He-man, She-ra, Smurfs, Care Bears at ang pinakapaborito kong Transformers. Sinundan ito ng mga sitcom tulad ng John en Marsha, Palibhasa Lalaki, Buddy & Sol at gag shows tulad ng TODAS at Sick O’clock News. Dahil sa tatay ko, napanood ko noon ang rerun ng mga lumang pelikula nina Dolphy, Guy & Pip at Fernando Poe Jr. Hinding-hindi ko rin makakalimutan ang mabisang impluwensiya sa akin ng Batibot at Sesame Street dahil katuwang ko sila sa paggalugad at paggamit ng wikang Filipino at Ingles habang nagkakamalay ako sa halaga ng edukasyon at bisa ng komunikasyon at wika sa pang-araw-araw na buhay ko.

Kung tutuusin, mas naunang nabuo sa isip ko ang konsepto ng kuwento sa panonood ng telebisyon kaysa mga binasang teksbuk noon sa paaralan. Una dahil agawan kami sa teksbuk sa San Miguel Heights Elementary School. Ipinapahiram ng gobyerno ang mga aklat sa publikong paaralan. Kada ikalawang linggo ang ikot ng aklat sa akin, minsan di na nga umaabot sa akin. Samakatuwid, hindi ako naging interesado sa aklat pa noong nasa Grade 1 hanggang Grade 3 ako. Kaya ngayon sa pagbasa ko ng literatura, dala-dala ko ang bias na iyon—pag kuwento mas mabuting panoorin muna bago ko basahin dahil nasanay ako sa paspasan at dahil madaling mainip ang aking isipan at imahinasyon. Ikalawa na kadugtong ng una, mas pinipili kong manood kaysa magbasa. Mas nabubuo ang detalye sa isip ko na parang sine bago ko pa man usalin o sulatin ito sa papel. Napakalas ng visualization sa akin dahil parang nasa trance ako kapag nag-iisip ako ng kuwento at lumilikha ng eksena o diyalogo ng mga tauhan habang nasa loob ng bus sa araw-araw kong pagbibiyahe o kaya’y habang nakatitig sa dagat o kung di nama’y nakamasid sa kalawakan ng langit. Mula sa pagguhit ng sining-biswal, panonood ng TV hanggang mental mapping at visualization nabuo at mabubuo ang aking pagkahilig sa pagsulat ng akda.

 

Damdamin ang unang katok ng pagkamalikhain

Mas nauna akong nagsulat ng tula. Nauso kasi ang ligawan noong nasa elemetarya ako (‘80s) na tula ang midyum ng suyuan. Mas patok pa nga kung marunong ka ring kumatha ng awit na may tugma, sukat at talinghaga. Sinubukan ko, wala namang mawawala. Ang iba’y naipamigay ko na kasama ng mga ipinadalang liham-pag-ibig at ang iba’y nasa akin pa. Ipinamimigay ko ang aking likhang-sining (tula at guhit) noon sa nagiging crush at sa mga seryosong nililigawan. Minsan magkasama pa ang guhit at tula sa babaeng pinagbigyan. Hindi ako nanghihinayang noon na maubos ang likhang-sining ko dahil sa isip-isip ko makakalikha pa ako ng marami—marahil habang umiibig, dumadanas, nabubuhay ako. Kung tatanungin ninyo ako kung ano ang naging resulta ng suyuang may guhit, awit, katha, at tula ang maisasagot ko’y pinaghalong pait, kabiguan at ligaya. Pait dahil makapangyarihan ang salita, tumatarak sa puso at diwa. May panahong nagkaroon ako ng mga secret admirer, stalker at yaong lantarang aaming “gusto kita.” Sila yung nakababasa ng mga katha ko dahil ibinahagi ng iba sa kanila. Silang “iba” na nai-in love na rin dahil musmos pa ang isipan pulos puppy love daw ang tawag dun. Sila yung nakakakita ng sining ko at nagpapagawa na rin o nanghihingi na rin ng painting—naging isa, dalawa hanggang tila di ko na kaya. Sila yung hindi ko pakay na suyuin at ligawan subalit kailangang pakibagayan dahil kamag-aral, kaibigan mo rin. Hanggang yung babaeng sinusuyo ko’y nanamlay at lumayo na sa akin. Hanggang naisip niya’y hindi ako kaiba sa kanilang binibigyan ko rin naman ng katha. Hanggang lumayo na siya nang lumayo. Mapait iyon dahil tumigil din ako sa pagguhit at pagkatha ng ilang panahon, taon. Sa kanya’y di puppy love ang nadama ko pero siguradong di pa yun forever.

Naranasan ko ring mabigo, mabasted at pagtawanan matapos sabihang “friends lang tayo.” Hindi pa uso noon ang friendzone, pero dahil araw-araw kayong magkikita naipapadama ‘yan sa dedmahan, tapos hiya-hiyaan na at kailangang ma-gets mo kung anong ibig sabihin nun: huwag nang ituloy pa ang ibinabalak na panliligaw. Tumutok na lang ako sa pag-aaral na kahit di ako nag-aaral lagi naman akong nasa top ten. Hindi ko talaga kinakarir ang makipagtagisan ng talino sa eskuwela dahil bulakbolero o lakwatsero rin ako. Salat ako sa maraming bagay noon dahil hindi naman kami mayaman basta sapat na sa akin ang may lapis at papel ako sa aking bag na yari sa lumang maong di kuya. Ngunit mayaman ako sa kaibigan at sa mga karanasang di ko malilimutan.

 

Si Rizal lagi ang simula

Noong hayskul dito na ako napilitang magbasa. Seryosong pagbabasa. Kailangan naming magbasa ng Noli Me Tangere at El Filibusterismo dahil sa PCU sa Dasmarinas Cavite, iisa lang ang nagtuturo nun—si Ginoong Morales. Kailangang kabisado namin ang linya ng bawat tauhan. Kailangang alam namin kung saan ang tagpuan. Kailangang alam namin pahina-sa-pahina ang kuwento ng obrang ito ni Jose Rizal. Kung hindi’y katakot-takot na sermon ang maririnig namin. Ipapahiya kami sa klase at sasabihang ‘wag nang pumasok sa Filipino subject namin kung hindi nagbasa. Sus, yon pala—magbasa lang pala ang gagawin! Pero ang akala kong madaling basahin na obra, isang pakikipagsapalaran pala. Mahirap na bersyon ng Noli at El Fili ang pinabasa sa amin na nasa wikang Tagalog. Gayunman, dito nahasa ang aking pagbasa, pagsulat at pag-iisap sa sariling wika. Isa pa naging idolo ko kagad si Rizal na gusto ko kagad gayahin. Gusto ko ang komplikasyon ng mga tauhan at pagkatao nila. Masasabi kong si Rizal at ang kanyang dalawang nobela ang bumuhay sa katawang lupa ko at sa aking damdamin, sa aking diwa bilang mambabasa, bilang Filipino. Kung kaya’t tinangka kong maging nobelista noong hayskul pa lang. Isinulat ko ang noon ang unang pagtatangka para sa kauna-unahang nobela ko na pinamagatang Talinghaga ng Tadhana. Ginaya ko ang istilo ni Rizal, isinakonteksto ko ang mga tauhan sa isang probinsiya na may sakahan at pamilyang sobrang yaman, pinilit kong gawing komplikado ang susuunging buhay at pakikipagtunggali ng mga tauhan. Subalit inabot lamang ito ng walong pahina. Wala pa akong sapat na karanasan at kaalaman na sumulat at magsustine ng mahabang obra. Isa pa naisip ko, nariyan na si Rizal. Mayroon na siyang naisulat. Bakit pa ako gagawa ng isang nobelang kasing-tunog, kasing-seryoso at kasing-bigat ng kanyang mga naisulat. Isa lang si Rizal, mahirap gayahin. Maestro talaga siya bilang nobelista. Tanging lakas ko’y gawin siyang inspirasyon ngunit sa tamang panahon, hindi pa sa bansot kong edad sa pagsulat.

 

Pagbasa, pagbabasa hanggang maging hitik na ang haraya

Pinili ko ang genre na political thriller, international espionage dahil sa mga napanood at nabasa ko. Una sa pagbasang visual o cinematic nakahiligan kong panoorin ang MacGayver, Knight Rider, Airwolf at Mission Impossible. Kahit hirap akong unawain ang ilang idiomatic expressions nila sa dialogue, pinilit kong basahin ang palabas sa mga nakikita ko—sa misteryong kailangang lutasin, sa mga kahindik-hindik na balak at tangka sa buhay ng iba, sa mga komplikadong plot, sa mga bakbakan at tensiyon sa tunggalian at sa lapat ng scoring at soundtrack sa bawat eksena. Tumanim lahat ito sa isip ko.

Nagsimula ang pagkahilig ko sa pagsulat ng nobelang political thriller matapos mabasa ang Stranger on the Bridge ni James Donovan (1964) tungkol sa kuwento ng exchange of prisoner’s of war (POW) matapos ang World War II. Naganap ang tagpong ito sa Germany na kung saan ang mga ahente noon ng KGB at OSS (unang intelligence agency ng US bago ang CIA) ang kumilos upang makabalik si Col. Abel sa USSR. Nasundan pa ito ng pagkahalig sa pagbabasa ng mga na nobela na ang genre ay espionage thriller tulad ng mga akda ni Frederick Forsyth na Day of the Jackal (1971) tungkol sa nabigong asasinasyon kay President Charles de Gaulle ng France, Devil’s Altenative (1979) na umiikot ang kuwento sa planong pagsakop ng USSR sa US sa panahon ng Cold War, The Fourth Protocol (1984) tungkol naman sa lihim na pagpuslit ng mga bahagi ng nuclear bomb sa US. Nang sumikat si Tom Clancy bilang naval ordinance expert/consultant sumulat din siya ng mga nobela na nagpaigting sa interes ng awtor na ito sa genre na kilala bilang international thriller. Una kong nabasa ang Patriot Games (1987) at napanood din ang film adaptation nito na ang bida ay si Harrison Ford. Ang kuwento’y umiikot sa paghihiganti ng IRA kay CIA Agent Jack Ryan nang aksidenteng mapatay nito ang kapatid ng isa sa mga pinuno ng IRA. Sinundan ito ng The Hunt for Red October (1984) tungkol sa defection ng isang Russian top-level high class nuclear submarine sa Estados Unidos. Naging spectacular naman ang film adaptation ng Clear and Present Danger (1989) at Sum of All Fears (2002) na pinagbidahan muli ni Harrison Ford sa una at si Ben Afleck naman sa huli. Sa mga nobela at pelikulang ito nagkaroon ng ideya at inspirasyon ang awtor tungkol sa pakikipagsapalaran ng isang bida na lumabas sa serye ng mga nobela. Tulad din ito ng Rosales Saga na umikot kay Antonio Samson at kanyang angkan na mababasa sa The Pretenders (1962), The Mass (1973) at Po-on (1984).

Sa masining na paggamit ng wika, makatotohanang pagsasalaysay at mapanuring pagsisiwalat ng panlipunang tunggaliang kinasasangkutan ng iba’t ibang tao, naging paborito ko ang nobelang Sa mga Kuko ng Liwanag (1986) ni Edgardo Reyes at ang mga obra ni Lualhati Bautista tulad ng Dekada ’70 (1983) at Bata, Bata Pa’no Ka Ginawa (1991). Siyempre pa, hindi mawawala sa listahan ko ang Tutubi, Tutubi Wag kang Magpahuli sa Mamang Salbahe (2004) ni Jun Cruz Reyes.

Nakatulong din nang malaki ang kasalukuyang phenomenal na tagumpay ng mga nobela ni Dan Brown tulad ng Da Vinci Code (2003), Angels & Demons (2000), The Lost Symbol (2009) upang pagyamanin ang istilo at atake sa naratibo hinggil sa ugnayan ng kasaysayan, mga simbolo, ritwal, misteryo o mga lihim na nabubunyag at nagkakaroon ng saysay sa kasalukuyan. Sa Pilipinas, katangi-tangi ang paglabas ng nobela ni Felisa H. Batacan ang Smaller and Smaller Circles (2002) na isang detective at mystery fiction tungkol sa pagresolba sa pagpatay ng mga batang taga-Tondo sa tulong ng dalawang Heswitang imbestigador-akademiko.

Lahat ng mga nobelang nabanggit ay nakasulat sa Ingles, kung kaya’t isinulat at susulatin ko sa Filipino ang serye ng mga nobelang iikot kay Prof. Alvin Villa ng DLSU na aking pangunahing tauhan. Higit sa lahat, tinangka kong sumabay sa dekalidad na nobelang tumatalakay sa isyu ng politika, espionage, sabwatan sa ugnayang pambansa at internasyonal at marami pang iba.

 

Ang mitsa ng lahat—simula ng pagsulat, paglimbag at mga kasunod pa

Nang napanood ko na sa sine ang Angels & Demons noong May 18, 2009 na pinagbidahan nina Tom Hanks at Ayelet Zurer at kasama si Ewan McGregor bilang kontrabida, naging imaginative trigger ko ito upang sulatin ang kauna-unahang nobela ko. Sapat na ang panahon—dalawampung taon mula 1989 hanggang 2009 o mula hayskul hanggang nagka-PhD ako—para maisulat ang dapat maisulat. Nangyari iyon nang ako’y naka-sabbatical leave sa DLSU. Nagnanaknak na sa isip ko ang ideya, ang banghay, ang tagpuan, ang tunggalian, ang lahat ng mga elemento sa nobelang susulatin. Gusto nang manganak ng utak ko. Napapaire na ako kaya nang nakahanap ako ng matitirhan sa Cabuyao, Laguna nang lumipat na kami mula Quezon City papuntang Cavite dahil sa aming trabaho ni Beth (ang aking kabiyak at inspirasyon sa pagsulat) sa south of Metro Manila, naisulat ko sa loob ng dalawang buwan ang Lihim ng Ultramar. Sa sobrang sabik ko ako mismo ang naglimbag at naglunsad nito sa DLSU. Ako rin ang nagdisenyo ng pabalat—ako ang nag-asikaso ng lahat. Nabaon din ako sa utang at nangutang sa aking kabiyak para tustusan ang kahibangan ko noon. Naisip ko ganito marahil ang naranasan ni Rizal. Wish ko lang. Sa kabutihang-palad nakahanap ng permanenteng bahay ang una kong nobela. Nakapasa ito sa rebyu ng UST Publishing House at mismong si Dr. Cristina Pantajo-Hidalgo ang nag-email sa akin ng magandang balita. Nakatataba ng puso ang naging rebyu ng USTPH. Kahit di pa perpekto ang aking pagsulat, naging tahanan ko ang UST Publishing House para sa aking nobela. Hinding-hindi ko ito makakalimutan at magiging bahagi ng talambuhay ng aking nobela ang pangyayaring ito. Inilimbag ito noong 2013 at nitong 2014 pinalad na maging finalist sa 34th National Book Awards ng National Book Development Board at Manila Critics Circle.

 

Ang ikalawang nobela—bagong yugto ng pakikipagsapalaran ni Arvin Villa

Natapos ko na rin ang ikalawa kong nobela na pinamagatang Omnibus at ang misteryo ng pugot na ulo. Nagsimula ang konsepto nito noong 2011 hanggang nakasulat ako ng prologo noong Enero 3, 2013. Sa loob ng tatlong taon nakagawa ako ng outline subalit nakausad lamang hanggang tatlong kabanata. Matumal ang pasok ng sigla at inspirasyon sa pagsulat dahil sa dami ng pinagkakaabalahan ko bilang administrador sa DLSU. Nitong May 1 hanggang June 2, 2014 naging Visiting Professor ako sa Mahidol University at sa panahong ito na wala masyadong abala, pinilit kong tapusin ang ikalawang nobela sa loob ng dalawang linggo. Ipinasa ko ang manuskrito sa USTPH noong 2014 at dumating ang magandang balita noong Pebrero 2015 na nakapasa muli sa Board of Reviewers ang nobela na may ilang konting rebisyon

Ang nobelang Omnibus ay ikalawa sa serye ng mga nobela tungkol sa bidang si Prof. Arvin Villa. Sa Ang Lihim ng Ultramar (2013) ang bidang professor ang nakatuklas sa pentagon protocol na isang emergency security protocol sakaling mapatay o namatay sa asasinasyon ang pangulo ng Republika ng Pilipinas. Sa nobelang Omnibus, tatangkain ni Prof. Villa ng DLSU na alamin ang pinagmulan ng “pugot na ulo” na ipinadala sa kanyang tanggapan. Susuot siya sa masalimuot na kasaysayan ng pagkawala ng labi ni Andres Bonifacio at ang itinatagong “Omnibus Plan” o “recipe ni Manuel L. Quezon.” Lilitaw din ang mahalagang clue ng larawan ng Hong Kong Junta upang malaman ang kaugnayan nito sa krisis na hinaharap ng bansa. Habang nangyayari ito magtatagpo ang landas nila ni Pangulong POmoy na biglang nawala sa Malacanang sa unang bahagi ng nobela. Magiging katuwang ni Prof. Villa ang future First Lady ni Pomoy na si Jenny na isang kongresista. Haharapin ng dalawa sampu ng mga tapat na kalihim ng gabinete, heneral, sundalo at mamamayang Filipino ang napipintong pagbagsak ng buong pamahalaan ng Pilipinas at ang hindi maiiwasang digmaan laban sa People’s Republic of China.

Ang nobela ay isang action-packed thriller na tumatalakay sa mga isyung sosyo-politikal na kinahaharap ng ating bansa. Isa itong katha subalit nakasalig sa historikal at kasalukuyang pangyayari na tinitingnan mula sa isang imahinatibong anggulo bilang sangkap sa malikhaing proseso ng pagsulat ng plot at subplot, pagbuo ng eksena, paglalagay ng diyalogo, pagpapadaloy ng emosyon at mileu ng tagpo, pagpapatingkad ng tunggalian, komplikasyon, “twist” at resolusyon ng kuwento. Isa rin itong detective fiction dahil tutuklasin ng bida na si Prof. Villa ang isang misteryosong pangyayari (pagtuklas sa putol na ulo) na hahanapan niya ng kasagutan sa bandang huli. Ang nobela’y bubuuin ng isang main plot at limang subplot na magtatagpo-tagpo lahat sa bandang gitna hanggang sa katapusan ng nobela.

Nais kong sumulat ng ganitong mga nobela dahil wala pang nagtangka o sumulat ng ganitong sopistikadong nobela na ang genre ay political thriller-detective fiction na nakasulat sa Filipino. Isa pa nilalaman nito ang aking panlipunang pahayag, pagtuligsa at pagbasang sosyo-politikal sa mga nangyayari sa ating lipunan noon, ngayon at bukas.

 

Ikatlong nobela, bagong bihis, bagong genre—aking teksto para sa palihang ito

Ang nobelang Logos at ang nobela ng mga hinuha ay ikatlo sa serye ng mga nobela tungkol sa bidang si Prof. Alvin Villa at isa itong pagtatangka ng manunulat na kumatha ng science fiction hinggil sa posibilidad ng time travel. Nasa genre ng science fiction ang aking isusulat na nobela. Nais kong mag-ambag sa genre na ito kahit sabihing manipis, malabnaw o kulang ang science fiction sa ating bansa. May paliwanag si Raul Pertierra hinggil dito. Ayon sa kanya walang interes sa agham ang marami dahil sa maliit na suweldo ng mga scientist at ang mahinang impluwensiya nila sa ating lipunan (Pertierra 2003).

Kung sisipatin nang maigi nasa linyang future fiction ang nobela. Ibig sabihin ayon kay (Leiss 2006: 2) dominante dito ang paradigm hinggil sa pag-unlad na lagpas sa Industrial Age at nakabatay ang katha sa gadgetry o imbensyon ng mga tao. Sa pakiwari ni Leiss (2003) nahahati sa dalawang tradisyon ang future fiction—ang isa’y tinatawag niyang futuristic fiction na nakapokus ang naratibo sa utopia hanggang maging dystopia ang lahat sa wakas nito. Nasa listahan ni Leiss (2003) ang mga noebla nina Aldous Huxley’s Brave New World (1932) at George Orwell’s 1984 (1948).

Ang ikalawang tradisyon ay ang science fiction na nakasentro sa popularisasyon ng “science culture” sa media at lipunan at ang diin sa “futuristic gadgetry” (Leiss 2003: 3). Kabilang dito ang sumusunod: The Matrix Trilogy (1999-2003) ng Wachowski Brothers at ang pinakapopular na franchise ng Star Wars (1977, 1980, 1983, 1991, 2002, 005, 2008)at ang revival ng Star Trek (2009, 2013) at marami pang iba. Tatangkain kong pagsamahin ang dalawang tradisyong ito sa aking nobelang sci-fi.

Sa ating bansa, ang pinakaunang matagumpay at kinikilalang science short fiction sa bansa ay ang isinulat ni Greogorio Brillantes na Apollo Centennial (1981) ayon kay Timothy Montes (2004). Tungkol ito sa dystopian na Pilipinas dahil tumagal hanggang 100 taon ang diktadurya ni Marcos—isang karimarimarim itong pangyayari!

Isang magandang milestone din ang pagkakaroon ng kategoryang Futuristic Fiction sa Palanca Memorial Awards for Literature simula noong 2000. Subalit nawala din ang kategoryang ito sa Palanca at isinilang naman ang serye ng speculative fiction na pinasimulan ng mag-asawang Dean at Nikki Alfar.

Binubuo ang nobela ng 20 kabanata na kasama na rito ang prologo at epilogo. Ang inspirasyon ko sa nobelang Logos ay ang nobelang Time Machine (1995) ni H.G. Wells at ang The Time Traveler’s Wife (2004) ni Audrey Niffenegger. Nagustuhan ko ang konsepto ng 4th dimension ng Time Traveler sa Time Machine ni Wells at ang pakikipagsapalaran niya sa piling ng mga Eloi at ang kinakatakutang Morlocks. Sa Time Traveler’s Wife nagustuhan ko ang timeless at boundless na pag-iibigan ng magsing-irog na may sisingiling kapalit sa huli.

Narito ang tentatibong pamagat ng bawat kabanata ng susulating nobelang sci-fi:

 

Kabanata Pamagat
1 Isang burges sa nakaraan
2 Liwanag at dilim
3 Matandang hukluban
4 Mga hinuha
5 Unang gunaw
6 AAA+
7 Ikalawang gunaw
8 Si Anton at mga nilalang sa hinaharap
9 Ikatlong gunaw
10 Ang kasal
11 CCSHC
12 Si Alexis na may nakaraan
13 Ang probabton
14 Alaalang limot na
15 Alpha na walang omega
16 Himagsik
17 Paghahanap sa Logos
18 Ang hinuha ng nobela
19 Sa bundok Milo
20 Wakas

 

 

Malikhaing proseso o kung paano ko kinukulit ang kokote ko sa pagsulat—ang lahat-lahat sa isipan ko bilang proto-nobela

 

  1. Matagal akong mag-isip. Naglalakbay-isip ako kapag nasa bus, jeep o eraplano. Mas gusto kong mag-isip ng kung ano-ano kapag nagkokomyut ako. Marami akong nakikita, naaalala, naririning. Habang naglalakbay nagpo-prompt sa utak ko ang lahat ng aking nabasa, naranasan, nakausap, naramdaman. Sa aking isip tila gumagawa ako ng sine. Magsisimula sa konsepto, sa what if ang kuwento, tapos mananabik ako sa mga susunod na eksena. Lilikha ako ng iba’t ibang eksena. Lahat ito nangyayari habang nakatulala ako. Maaari na nga akong madukutan o malaslasan ng bag dahil kahit gising ako, wala ang aking isipan sa aking katawan. Nasa trance ako—creative trance. Minsan tatawa ako, minsan naninindig ang mga balahibo ko, minsan makakaramdam ako ng kalungkutan. In short, minsan o madalas, flip o baliw ako sa loob ng sasakyan. May sariling mundo. Subalit nawala iyan nang magkaroon ako ng kotse. Hindi ko na kayang pagsabayin ang creative trance at pagmamaneho dahil talagang mababangga ako. Sabi pa naman ng driving school sa akin: eyes on the road, hands on the wheel! Katulad ng nauna kong nabanggit, kung tutuusin inabot ng 20 taon bago ko nasulat ang una kong nobela, ang ikalawa’y tatlong taon at itong sci-fi novel ko ay pipiliting matapos sa loob ng dalawang taon. Metikuloso ako sa detalye. Kailangan kong magriserts, kailangan kong magbasa ng marami at iba’t ibang aklat…
  2. Kailangan ko ring maglakbay. Bukod sa lakbay-isip habang nagkokomyut parito’t paroon sa bahay at pinagtatrabahuan, kailangang maglakbay din sa iba’t ibang lugar. Gusto kong marating ang iba’t ibang lupalop, makaulayaw ang iba’t ibang tao mula sa iba’t ibang bansa at kultura at mapagmasdan ang maraming lugar, tagpuan at pook na pupuno sa aking imahinasyon. Magastos maging nobelista, maging manunulat. Minsan masaya kung maglalakbay mag-isa, solong-solo mo ang daigdig. Kita-kita mo sa buong panorama ang sabay-sabay na nangyayari sa iyong paligid, sa iyong puntodebista. Ikaw na bilang tagamasid, ikaw bilang dayo, ikaw bilang dayong tagamasid. Siyempre pa, mahalaga ito dahil may nakikita, naririnig, naaamoy, nalalasahan, nadarama ka na maaaring di na alintana ng mga taga-roon. Subalit siguradong marami silang alam na di mo pa alam dahil dayo ka, na kapana-panabik dahil sisiyasatin mo, aalamin mo. Kahit wala kang dalang camera o notebook, matatanim sa isip mo ang lahat ng nararansan mo bilang turista, bilang dayo, bilang manunulat. Bilang manunulat, masarap maglakbay mag-isa. Kapag may kasama ka, masaya rin naman ngunit in passing lamang ang pagsulat. Kailangan mong magdala ng notebook at camera dahil maraming abala, maraming aagaw ng iyong atensyon, maraming dahilan para makalimutan mo ang maya’t mayang paglitaw ng malikhaing kiliti ng imahinasyon. Saka mo na lang maipoproseso ang lahat kapag tiningnan mo na ang mga kuhang larawan o binasa muli ang sinulat sa notebook. Nangangarap din ako na balang araw sana’y makapunta ako sa Norway, Iceland, Antartica, Africa, Maldives, Tibet, Russia, Hawaii at marami pang iba. Sana nga’y matupad iyon. Wala namang masamang mangarap. Kung di kakayanin, wala namang limitasyon ang aking imahinasyon.
  3. Kailangan ko ng notebook. Kapag nabuo na ang ideya, susulatin ko na ang balangkas ng naratibo. Nagsisimula akong mag-doodle sa aking idea notebook ng kung ano-ano. Maglalagay ako ng bilang simula 1 hanggang 50 na kumakatawan sa mga kabanata. May patlang bawat bilang. Susulatan ko na iyon ng notes tungkol sa eksena, tagpuan at lalagyan ng tauhan. Sa ibang pahina ng notebook, mag-iimbento na ako ng mga pangalan ng aking mga tauhan. Magdodrowing din ako ng kung ano-ano sa aking notebook. Kahit nauso na ang tablet at laptop, wala pa ring tatalo sa notebook ko. Naroon ang buong storyline, ang koneksyon ng iba’t ibang ideya, ang pagsagot sa sariling tanong o loopholes sa plot, ang buong behind the scenes ng aking nobela.
  4. Kailangan ko ng musika. Tulad ng sa pelikula, naglalagay ako ng musika sa aking nobela. Sa Ultramar, naroon ang Ode to Joy ni Beethoven. Samantala, sa Omnibus nakalapat ang Piano Concerto no. 21-Andante at mauulinigan ang Lupang Hinirang mula gitna hanggang wakas. Sa Logos naman sisimbulat ang Four Seasons ni Antonio Vivaldi habang nangyayari ang time travel at ang mahahalagang eksena sa nobela. Kapag nagsusulat din ako ibinabatay ko ang tempo ng mga eksena sa musikang pinapakinggan ko. Paulit-ulit kong pinapakinggan ang official sound track ng Mission Impossible na sinulat at inareglo ni Lalo Schifrin. Marami akong nahihirayang eksena, tagpuan at tunggalian habang pinapakinggan ko ito. Ito ang isa sa mga dahilan kung bakit mabilis ang pacing ng aking mga eksena sa nobela. Sa Logos, lagi-lagi ko nang pinapakinggan ang sariling bersyon ng Limp Bizkit sa obrang ito ni Schifrin. Ginagawa ko ito para manabik, para isipin ko na may nobela akong dapat sulatin. Sa ngayon, naghahanap pa ako ng ibang musika para makatulong sa pagsusulat ng aking nobelang sci-fi.
  5. Mabilis akong magsulat. Kapag kumpleto na ang sangkap, napakabilis ko nang magsulat. Pinakamatagal na sa akin ang dalawang buwan para tapusin ang nobelang may 50 kabanata na umaabot ng 200-300 pahina kapag nailimbag na. Matagal akong mag-isip, mahaba ang panahon ng pre-writing subalit kapag handa na ako, raratsada na ako sa walang puknat na pagsusulat hanggang sa huling pahina nito. Kailangan ko lang ng oras at ng lugar na tahimik para magawa ito. Hindi ako nakakapagsulat kapag maingay ang paligid ko. Wala akong naisusulat kapag nasa trabaho ako. Kung talagang pipilitin ko, tuwing madaling araw mula 1:00 hanggang 5:00 ng umaga ang panahong malaya akong nakakabuo ng kuwento o nakakasulat ng anumang uri ng sulatin o akda.
  6. Bulagsak ako sa editing. Kung talagang tama na ang timpla, ang rekado, ang lahat-lahat dere-derecho akong magsulat. Iyon nga lang sa sobrang bilis hindi ko muna pinapansin ang mali-mali sa aking sinusulat. Ok lang muna sa akin kahit mali ang spelling, ang gamit ng salita, ang grammar sa Filipino at English at syntax nito. Mahirap kasing habulin ang mabilis na pagbulwak ng kung ano-anong ideya kapag nariyan na ang mga eksena, diyalogo at tagpo sa isipan ko na parang sine na naka-project sa mahiwagang iskrin ng aking imahinasyon. Humihingal din ako. Humihingal ang mga salita kung kaya’t kung ano ang unang lumabas na mga salita o istruktura ng mga salita na mahahagap ko, iyon ang unang lalabas sa pagsulat ko. Kapag tapos na ang lahat saka ako magmamadaling ibigay na ito sa ibang tao. Ayaw ko munang basahin nang buo. Gusto ko ibang tao ang magsabi kung masarap ba ang luto ko o hindi.
  7. Nagpapabasa ako. Madalas kong kulitin si Dr. Fanny A. Garcia na literary mother naming lahat sa Departamento ng Filipino sa DLSU na basahin ang aking akda. Sasabihin niya sa iyo na dagdagan mo ng ganito, ayusin mo ang ganire, tingnan mo ang consistency ng gamit ng salita ngunit hindi niya sasabihing pangit ang sinulat mo o kaya’y huwag ka nang magsulat! Matiyaga siyang magbasa at sasabihin niya sa iyo ang naging damdamin niya habang binabasa ang akda mo. May kuwento siya sa kuwento mo. Marami siyang kuwento tungkol sa naging karanasan niya bilang manunulat, bilang ina, guro, kaibigan at tagapagkalinga’t lubos na nagmamahal kay Erick. Sa kanya papaimbulog ka sa mundo ng kanyang persona, personahe, personal na buhay habang natututo ka sa kanya, sa kanyang maraming kuwento. Itinuro niya sa amin ang konteksto, ang malaking dahilan kung bakit ka nagsusulat. Direkta niyang sasabihin na kapag nagsusulat ka dapat dama mo at malay ka sa iyong buhay, bayan at bansa. Siya ang nagsabi sa akin na magsulat ka nang magsulat. Siya ang nagsabi sa akin na tawa siya nang tawa habang binabasa ang mga nobela ko. Siya ang pumuna sa akin na kailangan kong maging masinop sa pagsusulat. Huwag iatang lahat ang editing sa editor. Kailangang magsikap din ang manunulat na iedit ang sarili kahit mahirap ito para sa akin dahil may blinders na ako, bulag na ako sa sandamakmak na kamalian ng aking akda. Siya ang nagsabi sa akin na para siyang nanonood ng sine (very cinematic) habang nagbabasa ng nobela ko. Utang ko sa kanya ang aking pagiging nobelista ngayon. Bukod sa kanya pinababasa ko rin sa aking resident critic na si Beth at pati sa ibang mga kasama ko sa departamento at kolehiyo ang aking akda.
  8. May pakialam ako sa sasabihin ng iba, kaya akin lahat ang pagkakamali. Gayunman, hindi ako perpektong manunulat. Marami pa akong dapat matutuhan lalo na sa mga sikat at mahuhusay na manunulat, lalo’t higit yaong galing sa UP National Writing Workshop. Gusto kong maging estudyante muli kahit sa sandaling pagkakataon sa panahon ng palihang ito kung papalaring makuhang fellow nito.
  9. Gusto kong makasulat ng 10-20 nobela kung talagang kakayanin ko. Nasimulan ko na kaya’t sasagarin ko na. Habang may pagkakataon, habang may lakas pa, habang punumpuno pa ng haraya ang aking diwa, balak kong sumulat ng nobela na iba-iba ang genre. Ang hindi pa naisusulat, tatangkain kong isulat sa Filipino. Harinawa! Tatapusin ko muna ang serye ng mga nobela tungkol sa bida kong si Prof. Arvin Villa:
  10. Ang Lihim ng ULTRAMAR (2009/2013) – nailimbag na ng UST Publishing House
  11. OMNIBUS at ang misteryo ng pugot na ulo (2014-2015) – baka lumabas sa taong 2015.
  12. LOGOS at ang nobela ng mga hinuha (2015-2016) – tungkol sa time travel, anti-gravity, teleportation, fifth dimension at time-space continuum.
  13. SPEKTRA at ang espiya ng mga anino (2016-2017) – tungkol sa Oplan Rizal at ang failure of elections sa 2016 sanhi ng global meltdown ng Internet.
  14. ALLEGRO at ang musika ng kamatayan (2017-2018) – tungkol sa metikulosong pag-aaral sa mga nota at areglo ng mga symphony nina Beethoven, Mozart, Bach at ng mga musical composition ng mga National Artist for music tulad nina Antonino Buenaventura, Jose Maceda, Lucio San Pedro, Levi Celerio, Felipe Padilla De Leon at Lucrecia Kasilag bilang mga clue sa kamatayan ng kamatayan. Tutuklasin dito kung bakit namatay ang isang music prodigy na susi sa isang experimentasyon tungkol sa posibilidad ng imortalidad ng tao. Nasa musika ang imortalidad ng tao!

 

Bakit ako nagsusulat? Ang telos at buhos/ubos-biyaya ng pagsulat

  1. Nais kong mag-ambag sa panitikang Filipino. Mula sa pagsisikap ng marami, nais kong payabungin ang estetika, nilalaman at bisa ng malikhaing akda. Hindi mangyayari ito kung walang sasali o magpaparami. Hindi magsisimula kung walang magtatangka. Napili ko ang genre ng detective fiction, spy at political thriller dahil may kakulangan pa nito sa ngayon. Balang araw dadami rin ang manunulat sa ganitong genre. Nais ko ring magsulat ng maraming nobelang science fiction tulad ng isinusulat ko ngayong Logos at ang nobela ng mga hinuha. Maraming maikling kuwento tungkol sa futuristic fiction, speculative fiction at mismong science fiction sa Filipino subalit (maaaring mali ako rito) wala pang nobelang Pinoy na nasa wikang Filipino ang nasa ganitong genre. Nawa’y magtagumpay ako.

 

  1. Nais kong magsulat sa wikang Filipino. Pangarap kong mabasa ng maraming Filipino ang maraming akda sa wikang Filipino. Pangarap kong maging wikang intelektuwalisado ang wikang Filipino sa pamamagitan ng masigasig na pagsulat at paglimbag ng mga aklat na saklaw at sakop ang iba’t ibang larang. Nagsusulat ako dahil mahal ko ang wikang ito. Darating ang panahon susulat din ako ng nobela sa wikang Ingles, pero makapaghihintay iyon. Prayoridad ko muna ang maisulat ang dapat kong maisulat sa wikang Filipino.
  2. Nais kong magbasa ang maraming Filipino. Kaya naman nahihirati ang ibang Filipino na magbasa ng Harry Potter, Twilight Saga, Maze Runner, Fifty Shades of Grey, Hunger Games at sari-saring tekstong nasa Ingles dahil kakaunti pa lang ang mga nobelang iba-iba ang genre sa Filipino. Subalit sa dami ngayon ng magagaling na manunulat at nobelista, dumarami na ang koleksyon at unti-unting dumadami rin ang mapagpipilian ng mambabasa. Marami na rin ang nagsasalin ng mga sikat na akdang banyaga sa Filipino. Kaisa ako sa adhikang ito: kung nais nating magbasa talaga ang maraming Filipino kasabay na kailangan din natin ang maraming manunulat na nagsusulat at naglilimbag sa wikang Filipino, Ingles at iba’t ibang wika sa bansa.

 

  1. Nais kong magkaroon ng himagsikan sa isipan. Pinakamainam na daluyan ng ideolohiya, pilosopiya, pananaw-mundo, weltanschauung, zeitgeist ang nobela. Nasa aking mga nobela ang hangarin ko ng pagbabago sa lipunan. Nasa naratibo ko ang pag-aasam ng isang utopia para sa ginhawa, paglaya at ligaya ng lahat. Napakasarap mangarap sa nobela. Ngunit ang mapait na katotohanan ay ganito: hindi magkatugma ang adhika ng teksto ng nobela sa realidad ng kasalukuyang takbo ng lipunan. Lagi’t laging may hidwaan ang dalawa. Nagsusulat ako dahil kailangan kong magmulat, dahil kailangan kong ipakita sa kanila ang mga posibilidad, dahil kailangan kong ipadama sa kanila ang sari-saring emosyon ng buhay at ibang buhay na naririto o naroroon. Nagsusulat ako dahil nais kong mag-iwan ng pilat sa isip ng mambabasa. Open-ended lahat ang aking nobela. Nasa mambabasa ang wakas. Nasa kanila kung gusto nila ng pagbabago o ng status quo. Basta ako bukod sa pagsulat, dapat may ginagawa rin ako. Nagsusulat ako dahil gusto kong kumilos mismo. Nagsusulat ako dahil gusto ko ng isang himagsikan—sa isip, gawa at salita.

 

  1. Nagsusulat ako dahil masayang magsulat. Natagpuan ko rin sa pagsulat ang isa sa aking mga ligaya. Mayroong buhos-biyaya rin sa pagsulat. Pinapatalas nito ang ating isipan. Pinapayabong ang imahinasyon. Pinapamalay ang puso. Pinatatawid ang mga tao sa ibang mundo. Pinalalawak ang sakop, saklaw, pook ng ating pag-iral. Sasabihin ng iba, walang pera sa pagsulat, ubos-biyaya lamang ang mapapala ko diyan. Totoo nga sa maraming pagkakataon. Subalit hindi naman lahat ay umiikot sa pera o sa kita. Masaya na akong may nagbabasa. Magiging praktikal na lang ako. Kailangang kumayod habang nagsusulat. Kailangan ang steady job. Masaya na akong may bumibili ng aking aklat. Masaya na akong may bumabasa dahil kung wala, walang saysay maging manunulat. Kung ang fairy namamatay kung walang naniniwala sa kanya, ang manunulat namamatay din na dilat ang mga mata kapag walang nagbabasa. Masaya ako dahil sabay tayong bumabasa at sumusulat. Nawa’y akayin ninyo ako sa inyong mundo ng pagbasa’t pagsulat, pakikibaka at pag-iral. Dati-rati kapag tinatanong ako kung kumusta na ang sinusulat kong nobela, ang sagot ko lagi—nasa isipan ko pa. Nagpapahinog pa ako. Naghihintay sa mga nangyayari sa paligid. Nagmamasid. Lumilikha ng sine sa isip. Hindi nagmamadali ang nobela ngunit kayang mag-time travel ng nobelista sa panoorin ng kanyang imahinasyon.

 

Maraming salamat po!

 

 

 

 

Sanggunian:

 

Leiss, William. 2006. A Note on the Genre of “Futuristic Fiction.” http://fictiondemons.blogspot.com/2006/06/note-on-genre-of-futuristic-fiction.html. inakses noong Mayo 30, 2014.

 

Montes, Timothy. 2004. “Literary Technophobia and the Case for Philippine Future Fiction.” Literatura Magazine 7 (2004).

 

Pertierra, Raul. 2003. Science, Technology and Everyday Culture in the Philippines. Quezon City: Institute of Philippine Culture, Ateneo de Manila University.


Leave a comment

Poetics: Gutierrez M. Mangansakan II

DSC_5558

DSC_5562

Archipelago of Stars
(Or why I write what I write)

“HOW CAN I BECOME A (GOOD) WRITER?” is probably one of the trickiest questions that I have been asked in my life. “Are writers born or made?” ranks closely in second place. The first question denotes the existence of a step-by-step procedure similar to, say, gourmet cuisine, guiding the novice through a logical sequence of actions from mincing and chopping, to sautéing and flambéing, and then continuing to the delicate art of plate presentation. Meanwhile, the second question implies the role of genetics, or the difference one brand of infant formula milk makes in the development of a would-be writer.

I never considered becoming a writer when I was growing up. There was no oracle foretelling what I’d end up to be, although soothsayers have always been inclined to say that I was bound to do great things. I’m okay with the thought, for as long as it doesn’t entail death by firing squad or hanging like most of the great people I encountered in grade school history lessons. I get embarrassed when I’m asked, “What do you do for a living?” I don’t want to be presumptuous by announcing, “I’m a writer.” Then again it’s a more pleasant thing to say compared to admitting that I’m a bum most of the time.

Until recently, when I was asked to speak in a career guidance seminar, I haven’t bothered tracing the origins of my writing life.

Like many children I dreamed of becoming a doctor. When I was five years old I showed an intense fascination with the doctors who looked esteemed in their starched, antiseptic white gowns as they attended to my paralyzed grandfather. However, my mother was so opposed to the idea that she announced it right there and then that she would not hear of me wanting to become a doctor.

“Why?” I asked innocently.

“I said no, and that’s it!” My mother ordered with a finality of a Supreme Court ruling.

I never mentioned my silly dream of becoming a doctor to her again, although I learned later that she went to medical school herself but was kicked out on her third year because she went on an extended vacation in Paris, and did not bother filing a leave of absence from school. My pursuit of a career in medicine became a clandestine operation only a circle of cousins, classmates, friends, and teachers shared.

Perhaps realizing that her fatwa would do more harm than good my mother placated me by constantly giving me books. Henceforth I always looked forward to the arrival of a new Dr. Seuss title with a fanfare of a parade on Mulberry Street. Soon after my father brought home a large crate containing Arthur Mee’s Children’s Encyclopedia.

Back then my father came home to Pagalungan, Maguindanao during weekends because he worked in Cotabato, a city ninety minutes away. On late Friday afternoons my siblings and I, together with our white shih tzu, Commander, waited patiently for him on our front porch. Going over a thick edition of an illustrated Readers Digest Children’s Story Encyclopedia, we picked the stories we wanted our father to read for the Saturday. An exercise that was something far from being peaceful.

“I’m the kaka so I should be the one picking the story,” I invoked my firstborn privilege. “I’m the youngest,” Farah appealed to our good side, “and I’m Papa’s little girl.” Anwar would use brute force by pulling Farah’s hair. He was a boy who realized early on that, in very select instances, words have their limitations.

Invectives were hurled. A kick here. A punch there. More hair-pulling ensued. A bucket of tears spilled. Amid the fracas, there was a common understanding between us, an early evidence of enlightened diplomacy. The book, like a sacred relic, must, at all times, be spared from the conflict. Commander never took sides. He played the important role of barking repeatedly until our step grandmother, realizing that there was a commotion, pacified us with threats of a lashing.

With bruised egos and butts still hurting from the beating inflicted a day earlier, we huddled around our father as soon as we were done with our Saturday brunches. He read stories with passion. He was an animated storyteller. We cheered Raja Indarapatra when he victoriously slew the monster Kurita. We were soaked in the spray of ocean as Old Stormalong battled the Octopus. I adored my father, and, in silence asked myself: Will I become a good storyteller like him when I grow up?

I was raised with a well-stacked library filled with Tagore, Shakespeare, Dickens, Homer, Voltaire, Dostoevsky, and, surprisingly, a Blakely St. James with pages stuck together by what I presumed later in life –when I was old enough to know what the f-word was— as dried bodily fluid. I think that early on my writing life was already taking shape with the steady speed of termites feasting on a narra tree. My ustadz said that in Islam nothing is coincidence. Everything is decided by the will of Allah. “Even before all of us were born, the wheels of fortune had already been set in motion,” he declared. His fatalism would answer the question, ‘Are writers born or made?’ Debating on the merits of being weaned on Promil or am is immaterial since our fate had been decided for us.

I was already poring over the pages of Berenstein Bears before I could recognize my ABCs. Nothing special. Every kid has done it. In Walter Salles’s film Behind the Sun, which is set in the Brazilian heartland much more rustic than my hometown, there’s a memorable scene of the young boy Paco ‘reading’ the pictures of a storybook that is given to him by a gypsy. It is of no consequence if he cannot make sense of the words in the book. He creates his own fantastic, yet coherent story out of the pictures.

Imagination is the writer’s chief weapon. But if all human beings have the faculty to imagine, what sets the writer apart from the rest?
I cannot claim to be an expert in English – the language I use to write ninety percent of the time. Neither can I profess the same with Filipino or Maguindanaon. I was too young when I was uprooted from my hometown to study in the city, long before I could learn the complex literary style of the bayok. The way I use Filipino borrows much from the conventions of Cebuano, the predominant language spoken in Mindanao. I would write “Gikain” rather than “Kinain”. Both words are in the past tense, which means, “Ate.”

I was not an exceptional student, although I belonged to the honors class. The only time I got an award in grade school was in a Spelling Bee contest. That was in first grade. Lessons on the parts of speech induced me to a stupor. I couldn’t differentiate an adverb from an adjective. Worse I associated gerund to a type of a shrub, the variety in which you dry the leaves and store them in transparent antique bottles that sat nicely in your mother’s cupboard, sandwiched between cinnamon and thyme. My fourth grade teacher resigned to the fact that I was hopeless, an opinion that changed every time she read my theme-writing notebook. “You write well,” she would declare. To me that was more important than determining whether a clause was independent or not.

In freshman high school our teacher –with that ridiculous faux New Yorker accent of his— mistook English for a class in stenography. At the end of the school year, he asked us to present him a complete transcript of his lessons before he signed our clearance form. I was too lazy to write down notes. Alain, a classmate who also shared my lack of enthusiasm for longhand exercises, had to buy a large notebook, borrowed notes from a few classmates, and copied them page by page like a sage rewriting the Torah on fresh parchment. Meanwhile, I retreated to a quiet corner in the school library every afternoon, and, with a black Kilometrico ballpen, mastered the slightest arcs of my teacher’s signature.

The onset of puberty and nationalistic fervor brought about by the triumph of a Filipino popular singer in a Hong Kong singing competition might have signaled my hormones to do their job because things got better in my sophomore year. I performed well in class, landing a spot in the Top 10. English was no longer confined to the boring dissection of the moronic and the oxymoronic. We studied World Literature, and since I was enrolled in an all-boys high school I was asked to portray Sita in a dramatic performance of Ramayana.

With my newfound confidence I joined a school essay-writing contest. Proclaimed first prizewinner I climbed on stage to receive my medallion, but the teacher in charge of the contest refused to give me my prize. “There must be a mistake,” she mumbled. “Would you mind waiting downstage for a while?” She scrutinized the tally sheet. Everything was perfectly okay. Still she wouldn’t give me the medallion. A sophomore beating three seniors and two juniors who were supposed to be on top of their classes was unthinkable. After five minutes, when all my humanity had been vaporized, she called me again, this time with total certainty in her voice, that I was the winner.

Even the finest coffee emerges into the world via the indignity of cat dung.

Despite my initial success in writing I didn’t forget that I wanted to be a doctor. In college I took Nursing as a preparatory course for Medicine, but I shifted to Biology the following year. I became editor of the student publication. I confess that I was not a good student. I became a student activist, armed with the strong belief that real education was achieved by understanding the struggle of the toiling peasants and the working class. I once wrote in my journal, “Do not let schooling interfere with your learning.”

In another year I shifted to Communication Arts. It was not because I wanted to pursue writing seriously. It was the magic of filmmaking that enthralled me. In the dark and empty theaters of Megamall, I fell in love with Fellini and Ozu during a film festival.

During the summer before my junior year, my dream of becoming a doctor –an act of defiance that had been nurtured since childhood— was once and for all thrown off course. It would take several years for me to realize that filmmaking was just an extension of my writing. Writing not with words, but with images, in the true spirit of the camera stylo that Jean Cocteau envisioned filmmakers to aspire for.

If writing were a curse, it’s much deadlier than Aveda Kedavra! As a novice asking the question, “How can I become a (good) writer?” is only a small peek into the pensieve. One fundamental question that needs answering is, “Are you prepared for the writing life?”

In two decades of writing –well, half of the time I was merely doodling—I’ve learned a lesson or two, struggling to be alive in a culture that treats writing as frivolous as painting. People will either love or crucify you for your writing. You can thank them for their appreciation, but you must keep an open mind about criticism. Listening to critics doesn’t mean kowtowing to their tastes. If at first you don’t succeed –in getting your work published or winning a literary contest— then you can try again. Writing doesn’t guarantee a luxurious summer holiday in Ibiza, except maybe if you land a contract to write textbooks. Some writers have day jobs as teachers or NGO workers, while others are lucky enough to be writing for newspapers and magazines on a regular basis. The income, though, is never sufficient so they accept raket on the side. Most people have no respect for the writing process, unless you share a National Artist’s gene pool. People hardly understand why you need to lock yourself up in your room for days, foregoing meals and baths. They will suspect that you’re either on drugs or have developed a proclivity for incessant wanking. Don’t excuse yourself by saying, “I am writing.” It’s no good. It’s not a worthwhile pursuit compared to slaving in an office from eight to five, the way society defines what an employee should be. In mid sentence you will be called to wash the dishes, or “to be useful in the house.” Sometimes when I’m confronted with a similar situation I wonder: If I became a surgeon, will people treat my work the same way? Will I be asked to put the scalpel down in the middle of a delicate brain surgery because I need to throw out the garbage?

Writing is a solitary experience. Even if you’re stuck at JFK or in the middle of EDSA 5 rally, writing is a process that is done by turning your back from the world for a while. Yet deep within your soul, you know that you must be certain that your words can connect to a lot of people. You can read all the writing self-help books, but in the end it all boils down to you alone. A little bit of patience and humility will keep you afloat during the most trying times. Because like it or not, not all writers are destined to become literary giants. But that doesn’t mean you can’t taunt the establishment for being elitist, stupid, medieval, vampiric, and incestuous. You can even accuse them of patronage literature, that homoerotic pat on the backside, the pederasty.

In 2007, my first book Children of the Ever-Changing Moon was published. The response I got from readers was generally positive. My favorite review came from a respected Moro leader. Borrowing words from the Khaled Hosseini’s novel The Kite Runner, he said, “You are like tourists in your own country.” All the writers in the little anthology were still grappling with cultural identities. Now publicly acknowledged as a “writer”, at least in my own community, I’m anxious about complacency, not writing enough, and lately, not writing good enough. Should I write what I like and feel strongly about? That’s easy. Or should my writing be representative of my people? A tall order. Realizing that spontaneity is one of my strongest traits, I told myself to just let the words flow in the spaces between light and shadow, and weave tales out of an archipelago of stars.

It has been an exciting adventure, and I am still the same —“a tourist in my own country.” But now I have the keen awareness that the process of writing is nothing but a surgery of words –suturing loose thoughts, incising ideas to reveal new images, a laparotomy to explore hidden meanings and connections.

I have become a doctor of words.


Leave a comment

Poetics: Eliza Victoria

DSC_5533

DSC_5541

“The City’s Bad Enough As It Is”: What I Write, How, and Why

I’ve always enjoyed a good ghost story. I was born on All Saints’ Day, our Day of the Dead, and for many years the highlight of my birthday was the Halloween episode of the now defunct Magandang Gabi Bayan, which my siblings and I watched in bed with a blanket around our shoulders. As a reader, a media consumer, and a busybody, I found myself gravitating toward dark fiction – everything from true crime to ghost stories about the UP Main Library – because it excited me, it intrigued me. In good horror tales, something always happened, and something always changed.

As a young reader, I only knew to categorize stories as either “good” or “boring”. Back then, all I wanted was to get from Point A to Point B – and to get to Point B fast. Who cares about lovely turns of phrases and language and words, who cares about character development? I only cared about one thing: what’s the plot? Is someone going to end up dead? Is there a lot of gore? Is there a twist? (I was a big fan of twists.) Is there a monster in it? During those early years of my life as a reader, nobody told me what to read. Nobody served as a guide, so I read whatever I found amusing, and I read blindly. Reading then was like walking around a dark house during a thunderstorm, and I believed, in my heart of hearts, that I’d be more excited if I reached out a hand and touched a large, slimy creature than if I came upon a room within which a young woman sat in silence and mourned the sudden end of her youth. (Unless the sudden end of her youth turned her into a large, slimy creature. Then that would be seriously awesome.)

Also, at an early age I got it into my head that I wanted to write horror, and so I treated every book I read and every story I heard as research, and, more importantly, as a challenge. Can you write something better than this? I read a lot of Stephen King, mainly because he had so many published books out in the market and a handful of them eventually ended up at the local book bargain bin, the only books I could afford with my allowance at the time. The 90’s also saw the rise of slasher flicks. I devoured them and regurgitated them in the form of awful, completely un-subtle, B-movie-ish horror stories, with all of the gore and none of the soul.

While this train wreck of a writing career was chugging along, I was also exposed to the most fantastic tales from my mother and my maternal grandmother, who hailed from the Cagayan Valley. These stories included Our Neighbor the Mangkukulam and The Day Your Uncle Was Nearly Taken by a Sirena. However, I didn’t immediately think of incorporating the aswang, the mangkukulam, the sirena, in my writing, because I didn’t see them as characters. They were real. They were my family’s stories, and they were sacred to me.

All of that changed when I moved to the city.

I was raised in a small town in Hagonoy, Bulacan, and after high school, I moved to Diliman, Quezon City for college and stayed in the same city for work. I met the most wonderful people there while living away from my family, but looking at those years in hindsight, I feel now that I have spent most of my years there in sadness. I didn’t feel like I was interesting enough, or cool enough, or good enough. I didn’t feel like I fit anywhere.

I joined the workforce in 2007, and in that year I began writing stories about alienation and displacement. Tales of “urban ennui”, as a fellow writer told me once. I started incorporating the aswang from my mother’s stories – perhaps out of homesickness, or perhaps due to the years and the distance I felt comfortable enough to relegate them from “sacred stories of my childhood” to “fiction fodder”. As a sad, uncertain young woman in the city, I identified more with the monsters, the solitary souls, the outliers, than with the headstrong, hateful mob, and so I made the aswang the stories’ heroes. I transplanted creatures known to be connected to rural settings – like the diwata – to the metropolis, and watched them grow tired and sad as they worked long hours and struggled to pay the rent.

That was the year I also began writing poetry in earnest. The summer before my graduation as a Journalism major, I interned in the crime beat at a major newspaper, and my poems were also filled with the darkness and deaths of the city.

For four years I stayed at the newspaper as a researcher and writer. I was (over)saturated with news stories. I dug up files and conducted research on long-forgotten crimes to establish timelines, revisit the narratives. In the face of real-life tragedy, who needs horror stories? A good question, and a question I asked myself often. And yet I continued to write them, and I continued to read them, even as I sat paranoid in commuter buses and locked (and double-locked) my apartment door at night.

By that time, writing became more than telling a good yarn.

Writing for me became a psychological exploration of motives, of the tragic trajectory of imagined lives. It was a way for me to try to answer the nagging question Why why why?

I wrote because I wanted to understand.

Why are we like this? Why do we commit these terrible deeds? Looking for the answer, I ended up with stories.

One can say I “grew up” in the city, in the sense that it was where I understood that horror and tragedy need not be loud in order to be grand, that it not be gory in order to be terrifying. That oftentimes there are no “twists”; that you can see the speeding car, the swinging blade, from a mile away, and still deny it.

“Horror is a fact of life,” said Joyce Carol Oates, “and as a writer I’m fascinated by all facets of life.” I have written in different genres with different settings, but I return to these things, again and again: alienation, displacement, world-weariness, crime, tragedy, horror, the city, the city, the city.

I explore the same themes and subjects in this new work, tentatively titled Nightfall, envisioned to consist of several interconnected stories.

The idea came to me while commuting, while stuck in traffic, while watching new buildings rise and suffocate the landscape: What if the city consisted of towers so high they block out the sun? In this bizarre, far-future setting I plan to write about our contemporary agonies: traffic jams, violence, corruption in the police force, loneliness.

It is my hope that the multi-story format will help me make the dark, nameless City come to life, and at the same time help me improve my craft and bring something new, exciting, entertaining, and thought-provoking to readers.